Mur, chrzest i spichlerz!
Witamy w Pyrzycach, stolicy Zachodniopomorskiego Folkloru.
Pyrzyce to kolebka chrześcijaństwa i miejsce chrztu pierwszych chrześcijan na Pomorzu Zachodnim. Swego czasu był to też strategiczny fort a do dzisiaj największy spichlerz Zachodniopomorskiego. Miasto mistyczne pełne mrocznych tajemnic i czołgu z „World of Tanks”. Złap głęboki oddech przy Mini-Tężniach i uwierz nam – wszystko to możesz zobaczyć w jeden dzień. Zaczynamy?
Mroczne legendy z tajemniczego miasta
Opowiadano przez wieki o „koedukacyjnym” podziemnym korytarzu łączącym klasztor franciszkanów z żeńskim klasztorem augustianek, opowiadano o zakopanej „kapsule czasu” z kosztownościami w kościele farnym do którego znalezienia sprowadzono górnika z czarodziejską różdżką i o tym jak dzielny bombardier-snajper z Baszty Sowiej nękał psychicznie wrogów i menażki ze stołu strącał podczas oblężenia.
Z Pyrzyckich legend można się też dowiedzieć; dlaczego bednarze otrzymali prawo bezpłatnego wyrębu drzewa z „lasów państwowych”, wyczytać o terrorystach rycerzach Blankenburg, uśmiać z kary boskiej jaka dosięgnęła rozrzutną ziemiankę za marnowanie „soli bałtyckich”, jak opat diabła przechytrzył i królewską rybę sieję sprowadził, no i jak to diabeł złośliwie skrzywił więżę kościoła…drugą nie licząc Pizy. Więcej…
Mur – dla wszystkich!
Pyrzyckie mury obronne, wznoszone od połowy XIII w., należą do jednych z najcenniejszych zabytków średniowiecznej architektury obronnej w Polsce. Pomimo wielu zniszczeń na przestrzeni wieków są największym, bo liczącym ok. 2 km długości, zachowanym zespołem obwarowań miejskich w kraju. Z pierwotnego systemu fortyfikacyjnego zachowane zostały:
Brama Bańska (Wysoka) – znajduje się w południowym ciągu murów. Jej nazwa pochodzi od kierunku drogi, który wyznaczała, w stronę miejscowości Banie. Zbudowana została w latach 1260-1270 jako trzypiętrowa na planie kwadratu. Pierwotnie w dolnej części bramy znajdował się przejazd zamykany mostem zwodzonym (obecnie tylko ruch pieszy), wyżej pomieszczenia służbowe. W II poł XV w., brama została rozbudowana o kolejne trzy kondygnacje. Pierwszą kondygnację stanowiło piętro strzelnicze, drugą pomieszczenia dla straży, trzecie piętro było właściwym pokładem obronnym. W 1525 r. dobudowano ośmioboczną wieżyczkę z otworami obserwacyjnymi, przykrytą stożkowym hełmem.
Brama Szczecińska (Zegarowa) – znajduje się w północnym ciągu murów. Bramę wznoszono w trzech etapach. Część dolna zbudowana została w końcu XIII w., składała się z dwóch kondygnacji: przejazdowej i strażniczej. Cześć środkowa ukończona w XV w., podzielona była na dwie kondygnacje pełniące funkcję strzelnicze. Zwieńczenie wieży stanowiła część górna – platforma widokowa dobudowana w 1525 r. W 1595 r. w górnej części bramy zamontowano zegar wieżowy. W 1945 r. Brama Szczecińska uległa całkowitemu zniszczeniu, pozostał jedynie fragment przyziemia.
Baszta Sowia (Więzienna) – położona w północnym ciągu murów, w pobliżu Bramy Szczecińskiej, pierwotnie była basztą łupinową. W skutek rozbudowy po 1525 r., ze względu na słabe fundamenty wieży odchyliła się od pionu o 40 cm. Pomimo przeprowadzonego remontu odchylenie pozostało. Początkowo basztę nazywano „Więzienną” ponieważ dolna kondygnacja stanowiła loch więzienny o średnicy 3 m. Obecna nazwa „Sowia” pochodzi od sów, które zagnieździły się w wieży po II wojnie światowej.
Baszta Lodowa (Widokowa) – usytuowana w zachodniej części murów, wzniesiona na początku 1420 r., rozbudowana w pierwszej połowie XVI w. (liczyła w sumie 6 pięter). Dolne kondygnacje baszty przeznaczone były na lochy więzienne. Jak sama nazwa wskazuje, baszta pełniła też funkcję zamrażalni, m.in. mięsa.
Baszta Prochowa (Pyszałek) – położona w zachodnim ciągu murów, pierwotnie była basztą łupinową. Rozbudowywana w latach 1470 – 1480 i 1540 r. W okresie funkcjonowania najniższe piętra baszty przeznaczone były na składnicę prochu i amunicji.
Baszta Mnisza, Klasztorna (pierwotnie Prochowa) – wzniesiona została w południowo-wschodnim narożniku murów, w połowie XIV wieku, przy klasztorze Franciszkanów (stąd nazwa „Mnisza”, „Klasztorna”). Rozbudowana w 1562 r., do XIX w. przechowywano w niej proch strzelniczy.
Baszta Bluszczowa (Łukowa, Połówka, Śpiącej Królewny) – wzniesiona w wschodnim ciągu murów, przebudowana w latach 1440 – 1470 z półokrągłej czatowni. 1727 r., przebudowana po raz kolejny na Bramę Wałową. Jej zadaniem była ochrona znajdującej się furty wypadowej, prowadzącej do Starych Pyrzyc.
Baszta Pijacka – wzniesiona we wschodnim ciągu murów ok. 1480 r. W lochach baszty znajdowała się ówczesna „izba wytrzeźwień”.
Małym spacerkiem po zabytkach chrześcijaństwa
Studzienka – (ul. Warszawska) wzniesiona w 1824 r. (proj. Karl F. Schinkell), w miejscu Świętego Źródełka, z którego w 1124 r. czerpał wodę biskup Otton z Bambergu podczas chrztu pyrzyczan, (pierwszych ochrzczonych mieszkańców Pomorza).
Kaplica Świętego Ducha – (na rogu ulic 1 Maja i Zabytkowej) – wzniesiona przy budynkach bractwa szpitalnego. Pierwsze wzmianki pochodzą z 1344 r., kilkukrotnie przebudowywana, w 1945 r. uległa zniszczeniu. Odbudowana w latach 1967 – 1969 i zaadaptowana na bibliotekę. Od 2013 r. w kaplicy mieści się Dział Tradycji – „Muzeum Ziemi Pyrzyckiej” Pyrzyckiej Biblioteki Publicznej. Można zobaczyć w nim zbiory związane z lokalną historią.
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny – (ul. 1 Maja), dawniej św. Maurycego. Pierwotną świątynię zbudowano w II poł XIII w. z kostki granitowej, niszczona, odbudowywana i rozbudowywana kilkakrotnie. Obecnie kościół wznosi się na planie wydłużonego prostokąta, zbudowany jest z kamienia i cegły, otwory portalowe i okienne są ostrołukowe, w nawie głównej sklepienie gwiaździste, w nawach bocznych sklepienie krzyżowe, na ołtarzu tryptyk z XIV w., krucyfiks i dzwon z 1897 r.
Kościół pw. MN Bolesnej – (poaugustiański), (ul. Górna). W czasach pogańskich, w miejscu kościoła znajdowała się świątynia słowiańskiego boga Swarożyca. Zburzona w 1124 r. i na polecenie biskupa Ottona z Bambergu wzniesiono tam pierwszy drewniany kościół. W XIII w. w miejsce drewnianego kościoła zbudowano nowy ceglany.
SEE PYRZYCE
A wall, a baptism, and a granary!
Welcome to Pyrzyce, the capital of West Pomeranian Folklore.
Pyrzyce is the cradle of Christianity and the baptism site of the first Christians in Western Pomerania. Once a strategic fort, it remains the largest granary in West Pomerania. A mystical town full of dark secrets and a tank from „World of Tanks.” Take a deep breath at the Mini-Graduation Towers and believe us – you can see it all in one day. Shall we begin?
Dark Legends from a Mysterious City
For centuries, stories have been told about a „coeducational” underground passage connecting the Franciscan monastery with the Augustinian nunnery, about a buried „time capsule” containing valuables in the parish church, which a miner with a magic wand was brought in to find, and about how a brave bombardier-sniper from the Owl Tower mentally harassed enemies and knocked mess tins off the table during a siege.
From Pyrzyce legends, one can also learn why coopers were granted the right to cut down timber from „state forests” for free, read about the terrorist knights of Blankenburg, laugh at the divine punishment that befell a wasteful landowner for wasting „Baltic salts,” how the abbot outwitted the devil and brought back the royal whitefish, and how the devil maliciously bent the church tower… the second one not counting Pisa. More…
A Wall – for Everyone!
The Pyrzyce defensive walls, built from the mid-13th century onwards, are among the most valuable monuments of medieval defensive architecture in Poland. Despite numerous destructions over the centuries, they are the largest surviving complex of city fortifications in the country, approximately 2 km long. The following remains of the original fortification system:
The Bańska (High) Gate – located in the southern section of the walls. Its name comes from the direction of the road it marked, towards the town of Banie. It was built between 1260 and 1270 as a three-story gate on a square plan. Originally, the lower section of the gate housed a passage closed by a drawbridge (currently pedestrian only), while the upper section housed service quarters. In the second half of the 15th century, the gate was expanded with three more floors. The first floor was a gunnery level, the second contained guard quarters, and the third floor was the actual defensive deck. In 1525, an octagonal turret with observation openings and a conical dome was added.
Szczecin Gate (Clock Gate) – located in the northern section of the walls. The gate was built in three stages. The lower section was built at the end of the 13th century and consisted of two stories: a passageway and a guard tower. The middle section, completed in the 15th century, was divided into two stories serving as gun embrasures. The upper section – a viewing platform added in 1525 – crowned the tower. In 1595, a tower clock was installed at the top of the gate. In 1945, the Szczecin Gate was completely destroyed; only a fragment of the ground floor remains.
Owl Tower (Prison Tower) – located in the northern section of the walls, near the Szczecin Gate, it was originally a shell tower. Due to the expansion after 1525, the tower deviated from the vertical by 40 cm due to weak foundations. Despite renovations, the deflection remained. Initially, the tower was called „Więzienna” (Prison Tower) because the lower level was a prison dungeon with a diameter of 3 meters. The current name „Owl” comes from the owls that nested in the tower after World War II.
Ice Tower (Observation Tower) – located in the western section of the walls, built in early 1420 and expanded in the first half of the 16th century (it had a total of six stories). The lower levels of the tower were intended as prison dungeons. As the name suggests, the tower also served as a freezer, including for meat.
Powder Tower (Pyszałek) – located in the western section of the walls, it was originally a shell tower. Expanded between 1470 and 1480 and 1540. During its operational life, the tower’s lowest floors were used as a gunpowder and ammunition depot.
The Monk’s Tower (originally the Gunpowder Tower) – built in the southeastern corner of the walls in the mid-14th century, adjacent to the Franciscan monastery (hence the names „Mnisza” and „Klasztorna”). Expanded in 1562, it housed gunpowder until the 19th century.
The Ivy Tower (Arched, Half, Sleeping Beauty) – built in the eastern section of the walls, rebuilt between 1440 and 1470 from a semicircular lookout tower. In 1727, it was rebuilt once again as the Rampart Gate. Its purpose was to protect the nearby exit gate leading to Stare Pyrzyce.
Drunkard’s Tower – built in the eastern section of the walls around 1480. The tower’s dungeons housed the then-current „sobering-up chamber.”
A short walk through the monuments of Christianity
The Well – (Warszawska Street) built in 1824 (designed by Karl F. Schinkell), on the site of the Holy Spring, from which Bishop Otto of Bamberg drew water in 1124 during the baptism of the people of Pyrzyce (the first baptized inhabitants of Pomerania).
The Chapel of the Holy Spirit – (at the corner of 1 Maja and Zabytkowa Streets) – built next to the buildings of the hospital brotherhood. First mentioned in 1344, it was rebuilt several times and destroyed in 1945. It was rebuilt between 1967 and 1969 and converted into a library. Since 2013, the chapel has housed the Department of Tradition – „Museum of the Pyrzyce Region” of the Pyrzyce Public Library. It houses collections related to local history.
Church of the Assumption of the Blessed Virgin Mary – (1 Maja Street), formerly St. Maurice. The original church was built in the second half of the 13th century from granite blocks, destroyed, rebuilt, and expanded several times. Today, the church has an elongated rectangular plan, constructed of stone and brick. The portals and windows are pointed arches, the main nave has a stellar vault, the side aisles have a groin vault, and the altar features a 14th-century triptych, a crucifix, and a bell from 1897.
Church of Our Lady of Sorrows – (post-Augustinian), (Górna Street). In pagan times, a temple dedicated to the Slavic god Swarożyc stood on the site of the church. It was destroyed in 1124, and the first wooden church was built there at the behest of Bishop Otto of Bamberg. In the 13th century, a new brick church was built in place of the wooden church.
